Inkoop Wmo en Jeugd 2027: indexatie, reële tarieven en jeugdregio's

Inhoud

1. Waarom november het drukste inkoopmoment is
2. Indexatie 2027: hoe de 3,59 procent tot stand komt
3. Reële tarieven: wat de regels vragen
4. Jeugdregio's: verplichte regionale inkoop per 1 januari 2027
5. Het contractgesprek voorbereiden met cijfers
6. Veelgestelde vragen
7. Bronnen

Waarom november het drukste inkoopmoment is

Het einde van het jaar is voor inkoopteams in Wmo en Jeugd altijd druk. Tarieven voor het nieuwe jaar moeten vastgesteld en gepubliceerd worden, contracten worden verlengd of opnieuw aanbesteed, en aanbieders willen weten waar ze aan toe zijn. Zorgregio Midden-IJssel/Oost-Veluwe schreef bijvoorbeeld dat de nieuwe tarieven voor 2027 uiterlijk op 1 november 2026 op de eigen website staan.[3]

Dit jaar komt daar iets bij. De Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg is per 1 januari 2026 in werking getreden, maar gemeenten hebben tot 1 januari 2027 de tijd gekregen om de verplichte regionale samenwerking in te richten.[4][5] Voor veel regio's valt de laatste stap dus precies samen met de jaarlijkse tariefronde.

Dat maakt het een goed moment om even stil te staan bij wat er nu vastligt, en wat jullie zelf nog in de hand hebben.

Indexatie 2027: hoe de 3,59 procent tot stand komt

Het ministerie van VWS berekent elk jaar de prijsindexcijfers die gemeenten kunnen gebruiken om zorgtarieven te indexeren. Omdat veel aanbieders in meerdere domeinen werken, is het voor hen belangrijk dat Jeugdwet en Wmo dezelfde percentages gebruiken.[1]

Voor 2027 ziet de berekening er volgens de VNG zo uit:[1][2]

• OVA (overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling): 3,96 procent, met een gewicht van 90 procent.
• PPC (prijs particuliere consumptie): 1,77 procent, met een gewicht van 10 procent.
• Voorlopig OVA/PPC-indexcijfer 2027: 3,74 procent.
• Bijstelling 2026: min 0,15 procent, het verschil tussen het voorlopige en het definitieve cijfer van 2026.
• Gecombineerde indexatie 2027: 3,59 procent.

Voor Jeugd volgt dit uit de Contractstandaarden Jeugd, die de VNG-ledenvergadering op 2 december 2022 algemeen verbindend verklaarde. Voor de Wmo is het anders: in de contractstandaarden Wmo (diensten), vastgesteld op 29 november 2024, staat een open bepaling over indexeren. Hebben jullie in de Wmo-contracten aangesloten bij de systematiek van Jeugd, dan adviseert de VNG hetzelfde percentage te gebruiken.[1]

Belangrijk om te weten: de OVA-systematiek corrigeert zichzelf. Zat het voorlopige cijfer van vorig jaar te hoog of te laag, dan wordt dat het jaar erna verrekend. Dat is precies wat de min 0,15 procent voor 2027 doet.

Reële tarieven: wat de regels vragen

Indexeren is één ding. De basis eronder moet ook kloppen. Op grond van artikel 2.3 van het Uitvoeringsbesluit Jeugdwet en artikel 5.4 van het Uitvoeringsbesluit Wmo 2015 moeten gemeenten bij het afsluiten of verlengen van een contract een reëel tarief én een reëel te verwachten indexeringspercentage opnemen.[1]

Een paar punten die in de praktijk vaak vragen oproepen:

Cao-stijgingen boven de indexatie. Krijgt een aanbieder tussentijds te maken met hogere loonkosten dan de indexatieafspraak in het contract, dan hoeft de gemeente dat niet tussentijds te vergoeden. Tenzij jullie daar in het contract iets anders over hebben afgesproken.[1] Wel hoort bij een nieuw contract of een verlenging de meest actuele cao-afspraak mee te wegen in het tarief.[6]

Budget is geen reden voor een lager tarief. De VNG schreef eerder dat gemeenten bij te weinig middelen de inkoop van zorg en ondersteuning in lijn moeten brengen met het budget, maar dan wel tegen reële tarieven en een reële indexering. De VNG waarschuwde daarbij ook dat minder inkopen de wachtlijsten verder laat oplopen.[6]

Ook voor subsidies. Sinds de Wet maatschappelijk verantwoord inkopen Jeugdwet en Wmo 2015 geldt de plicht tot een reële prijs ook voor subsidies, als die bedoeld zijn om diensten voor cliënten volledig te bekostigen. Exploitatie-, instandhoudings- en waarderingssubsidies vallen daar niet onder.[1]

Niet op laagste prijs gunnen. Dezelfde wet schrapte de verplichte gunning op de economisch meest voordelige inschrijving, maar legde vast dat jullie bij een aanbesteding rekening houden met kwaliteit en niet louter op de laagste prijs gunnen.[7] Boven de Europese drempel van 750.000 euro exclusief btw moet een opdracht voor sociale en andere specifieke diensten Europees worden aanbesteed; daar is een vereenvoudigde procedure voor.[8]

Jeugdregio's: verplichte regionale inkoop per 1 januari 2027

De Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg is onderdeel van de Hervormingsagenda Jeugd. Het doel is dat schaarse, specialistische jeugdhulp beter beschikbaar is. In het Kamerdebat zei de staatssecretaris dat schaarse specialistische hulp nu niet altijd voldoende wordt ingekocht, en dat er door versnippering geen goed zicht is op de beschikbaarheid.[9]

Wat er per 1 januari 2027 moet staan:[4][5][10]

1. Een gemeenschappelijke regeling per jeugdregio. De regio-indeling is vastgelegd bij AMvB; de VNG noemt 41 regio's. Gemeenten kiezen een vorm uit de Wet gemeenschappelijke regelingen: openbaar lichaam, centrumgemeente of bedrijfsvoeringsorganisatie.
2. Een Jeugdregio met vaste taken. Die koopt regionaal in, voert de administratieve processen rond die contracten uit, stemt bovenregionaal af en organiseert het regionaal expertteam.
3. Een regiovisie. Die stellen de gemeenteraden vast. Hij moet onder meer ingaan op de aanpak van wachttijden en het regionaal formuleren van maximaal aanvaardbare wachttijden, en op afstemming over schaarse jeugdhulpvormen.

Welke jeugdhulp moet minimaal regionaal worden ingekocht? Onder andere jeugdhulp met verblijf, pleegzorg, crisishulp, multidisciplinaire specialistische jeugdhulp bij complexe problemen, dagbehandeling in groepsverband, hoogspecialistische ggz en forensische jeugdhulp. Ook gecertificeerde instellingen voor kinderbescherming en jeugdreclassering vallen eronder.[5]

Voor jeugdhulpaanbieders verandert er ook iets. De verplichting tot een intern toezichthouder geldt sinds 1 januari 2026. De eisen voor transparante financiële bedrijfsvoering en openbare jaarverantwoording gelden vanaf 1 januari 2027.[4] Lopende contracten worden gerespecteerd.[4]

Opvallend in de regiovisie is de nadruk op wachttijden. Regio's moeten straks niet alleen inkopen, maar ook laten zien hoe ze wachttijden aanpakken. Dat vraagt om cijfers die je regionaal kunt vergelijken.

Het contractgesprek voorbereiden met cijfers

Of het nu gaat om indexatie, een verlenging of de start van een Jeugdregio: het gesprek met aanbieders gaat beter als beide kanten naar dezelfde cijfers kijken. Een paar vragen die je vooraf wilt kunnen beantwoorden:

• Hoeveel inwoners wachten er nu, per gemeente? En hoe ontwikkelt dat zich over de maanden?
• Hoe lang duurt het van aanmelding tot start? Gemiddeld, en per aanbieder.
• Welke aanbieders nemen cliënten aan, en welke nauwelijks? Een aanbieder met een contract maar weinig recente activiteit is een ander gesprek dan een aanbieder die vol zit.
• Waar blijven claims hangen voordat de ondersteuning start? Dat zegt iets over capaciteit, maar ook over het proces.

Voor de Wmo kunnen jullie dit met het Inkoopdashboard zien. Het dashboard laat de wachtlijsten, claims en opstart binnen jullie contractgebied zien, per gemeente en per aanbieder, met samengevoegde cijfers en zonder cliëntdossiers te openen. De gegevens komen uit de gezamenlijke wachtlijst voor de Wmo, waar de gemeente cliënten plaatst en gecontracteerde aanbieders zelf kiezen wie past.

Wat dat kan opleveren, zagen we in de pilot in gemeente Best: met zes aanbieders en 41 cliënten daalde de gemeten wachttijd van 47,6 naar 12,4 dagen, een daling van 73,9 procent. Dat is een pilotresultaat, geen garantie voor andere gemeenten; de meetwijze staat in de case Best.[11]

Meer achtergrond over de druk op capaciteit lees je in Wmo 2026: zzp-handhaving en wachtlijsten.

Bereiden jullie de contractgesprekken voor 2027 voor en willen jullie zien hoe dat met actuele wachtlijstcijfers werkt? Plan een korte demo via zorg-inzicht.nl of mail me direct: merijn@zorg-inzicht.nl.

Veelgestelde vragen

Met welk percentage indexeren we Wmo- en Jeugdtarieven voor 2027?

De VNG adviseert voor 2027 een gecombineerde indexatie van 3,59 procent: het voorlopige OVA/PPC-cijfer van 3,74 procent min een bijstelling van 0,15 procent over 2026. Voor Jeugd volgt dit uit de Contractstandaarden Jeugd; voor de Wmo geldt het als jullie contracten bij die systematiek aansluiten.[1]

Moeten we tussentijdse cao-stijgingen vergoeden?

Niet automatisch. Als het contract een reëel tarief en een reële indexatie bevat, hoeft de gemeente hogere loonkosten niet tussentijds te vergoeden, tenzij het contract dat regelt. Bij een nieuw contract of verlenging hoort de actuele cao wel mee te tellen.[1][6]

Vanaf wanneer is regionale inkoop van specialistische jeugdhulp verplicht?

De wet geldt sinds 1 januari 2026. Gemeenten hebben tot 1 januari 2027 om een gemeenschappelijke regeling te treffen, een regiovisie vast te stellen en de Jeugdregio de wettelijke taken te geven.[4][10]

Geldt de regionale inkoopplicht ook voor de Wmo?

Nee. De Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg gaat over specialistische jeugdhulp, kinderbescherming en jeugdreclassering. Wmo-ondersteuning kopen gemeenten zelf of samen in, zoals ze dat nu ook regelen.[4][5]

Wat hebben wachttijden met inkoop te maken?

Veel. De regiovisie moet ingaan op de aanpak van wachttijden en maximaal aanvaardbare wachttijden.[5] En in de Wmo is de wachtlijst vaak het eerste signaal dat capaciteit en contract niet meer op elkaar aansluiten.

Bronnen

1. VNG, "Indexatie Jeugdwet en Wmo 2027", 6 juli 2026: https://vng.nl/artikelen/indexatie-jeugdwet-en-wmo-2027
2. Ketenbureau i-Sociaal Domein, "Prijsindexatie Jeugdwet en Wmo 2027": https://i-sociaaldomein.nl/prijsindexatie-jeugdwet-en-wmo-2027-bekend/
3. Zorgregio Midden-IJssel/Oost-Veluwe, "Indexatie en tarieven 2027": https://zorgregiomijov.nl/nieuws/indexatie-en-tarieven-2027
4. VNG, presentatie "Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg", maart 2026: https://www.dienstgezondheidjeugd.nl/assets/uploads/Bijlage-2_OT-9-maart-2026-Presentatie-VNG-Wet-verbetering-beschikbaarheid-jeugdzorg-TK260307.pdf
5. "FAQ regionalisering" (Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg): https://www.datocms-assets.com/138002/1772106777-faq-regionalisering.pdf
6. PONT Zorg&Sociaal, "VNG: Oproep: betaal en indexeer reële tarieven Wmo- en Jeugdhulp": https://sociaalweb.nl/nieuws/vng-oproep-betaal-en-indexeer-reele-tarieven-wmo-en-jeugdhulp/
7. Staatsblad 2022, 188, Wet maatschappelijk verantwoord inkopen Jeugdwet en Wmo 2015: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2022-188.html
8. PIANOo, "Aanbestedingsprocedures voor SAS-diensten": https://www.pianoo.nl/nl/sectoren/sociaal-domein/checklist-inkoop/aanbestedingsprocedures-voor-sas-diensten
9. Tweede Kamer, "Behandeling Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg afgerond": https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/plenaire_verslagen/kamer_in_het_kort/behandeling-wet-verbetering-beschikbaarheid
10. Platform Sociaal Domein, "Regionalisering": https://platform-sociaaldomein.nl/themas/jeugd/uitvoering-hervormingsagenda/regionalisering
11. Zorg Inzicht, case gemeente Best: https://zorg-inzicht.nl/case-best